College op Zondag: Black Magic - Onderzoek naar 18e-eeuwse staalmeesterboeken.

Zondag 1 maart 2026 van 11.00 tot 12.30 uur

Museum De Lakenhal bezit een unieke collectie van 33 staalmeestersboeken (1690-1791), gevuld met duizenden stalen zwart laken. In de 17e en 18e eeuw floreerde de textielindustrie in Leiden en werd het laken gekeurd en gestempeld door staalmeesters in de Lakenhal. Leiden hanteerde strenge regels en gebruikte verschillende kwaliteitsniveaus om de kwaliteit van haar wollen stoffen te handhaven via de staalmeestersboeken, maar de stalen in de boeken verschillen.

In het vier jaar durende interdisciplinaire NWO-onderzoek Black Magic dat in maart start, wordt gekeken naar deze staalmeestersboeken uit de collectie van Museum De Lakenhal. Hoe veranderden de kwaliteitsnormen voor zwarte wol in deze boeken? In dit College kom je meer te weten over dit onderzoeksproject van het NICAS (Netherlands Institite for Conservation, Art and Science) in samenwerking met Museum De Lakenhal.

Sprekers

We trappen de ochtend af met een introductie op het project door conservator Geschiedenis Jori Zijlmans. Daarna nemen verschillende sprekers die verbonden zijn aan dit onderzoek ons mee in verschillende facetten van dit lopende onderzoek.

Ter voorbereiding op het onderzoeksproject verdiepte papierrestaurator Roos Kliphuis zich in de digitalisering van de 18e-eeuwse staalmeestersboeken om ze toegankelijk te maken voor onderzoek. In deze presentatie neemt ze ons mee in de experimenten en uitkomsten.

Promovendus binnen dit project Rian Lenting zal in haar presentatie ingaan op hoe natuurlijke verfstoffen in het verleden werden gebruikt om textiel te verven en hoe je dit aan de hand van chemische analyse kunt achterhalen. Vervolgens zal ze haar onderzoek binnen Black Magic bespreken. Hierbij vertelt ze over de verschillende manieren om laken zwart te verven in achttiende-eeuws Leiden en hoe we hierover meer inzicht krijgen vanuit de Staalmeestersboeken. Naast een aantal allereerste resultaten van analyses, laat ze zien wat de waarde is van zelf experimenteren met textielverven.

Onderzoeker Jenny Boulboullé sluit deze ochtend af. Ze gaat dieper in op verschillende schriftelijke bronnen die gebruikt worden in het onderzoek. Zo plaatst zij de stalenboeken in Europese ontwikkelingen en bronnen.